Point of view: Greet Van Autgaerden

Point of view: Greet Van Autgaerden
22 mei 2016 - 03 jul 2016
Exhibition Views: 
Exhibition view 9
Exhibition view 2
Exhibition view 10
Exhibition view 8
Exhibition view 1
Exhibition view 11
Exhibition view 6
Exhibition view 5
Exhibition view 7
Exhibition view 12
Exhibition view 3
Exhibition view 4
Text: 

Wanneer het landschap verf wordt (en omgekeerd).
Over de recente schilderijen van Greet Van Autgaerden

Chaque paysage est un état d'âme
(Henri-Frédéric Amiel)

Het verhaal werd al vaak aangehaald en we kennen het uit een brief van Petrarca aan Fra Dionigi di Borgo San Sepolcro. De brief dateert uit 1336, aan de dageraad van de Renaissance, en Petrarca beschrijft er zijn beklimming van de Mont Ventoux in. Bovengekomen aanschouwt de Italiaanse dichter in volle verwondering (en waarschijnlijk ook buiten adem) het zicht over de bergen; richting Italië en, over de Rhônevallei heen, richting Middellandse zee. Hij kan gezien worden als de eerste moderne Europeaan, “modern [...] omdat hij, voor zover ons bekend, als eerste een hoge berg beklom louter en alleen om van het uitzicht te genieten” (Ton Lemaire in ‘Filosofie van het landschap’, 1970).

Ik moest aan dit verhaal denken toen ik in het atelier van Greet Van Autgaerden te midden van haar recente monumentale doeken stond. Het leek alsof Greet, net als Petrarca, ook op een berg was geklommen om een nieuw zicht te vinden op en een ander standpunt in te nemen over de ontwikkeling van haar schilderkunstige oeuvre. Ze lijkt een nieuwe zin voor de wereld te hebben ontwikkeld, een zin voor de grote ruimte, voor het landschap, het vergezicht.

Landschappen zijn voor haar geen onderwerpen om te illustreren of zomaar af te beelden, maar uitgangspunten. Het gaat over de exploitatie van een landschap, over de beleving. Ze verheft het traditionele, eeuwenoude thema tot universele dimensie. Het landschap wordt een dramatisch personage. Aan de basis liggen vaak oude stereoscopische foto’s van sublieme Amerikaanse landschappen die we associëren met Westerns of documentaires op National Geographic. Dat fotografische aspect boeit mij als toeschouwer. Fotografie als uiterste consequentie van onze moderne blik op de wereld: objectiveren, mechaniseren en transformeren in een binaire stelsel (ofte digitaliseren). Greet Van Autgaerden zorgt echter voor een tegenbeweging. Ik verbeeld me dat de schilder naar deze foto’s kijkt en ermee omgaat zoals een zoomlens die niet perfect werkt. Zo’n automatische zoomlens die niet kan scherpstellen op het detail op de voorgrond of de beweging op de achtergrond, een verwarde zoomlens als het ware, of een foute multifocale bril. En, ik gebruik de metafoor om mijn eigen omgang met de schilderijen te legitimeren, want ook mijn “kijken” – of beter het “lezen” van het schilderij – is een spel van in- en uitzoomen, van scherpte en onscherpte, van diepte en oppervlak.

Greet Van Autgaerden weet dat een goed schilderij altijd een soort hinderlaag is, en ze lokt ons als toeschouwer heel graag in haar valstrik. Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat het canvas voor haar ook telkens een ‘battlefield’ is, een arena waarin ze worstelt met de demonen van de schilderkunst, niet op een romantische, getormenteerde manier, maar analytisch, scherpslijpend en vooral bedachtzaam de verschillende mogelijkheden van een beeld in overweging nemend. Het doet me meer denken aan de Britse benadering van een Constable dan aan de Germaanse ‘Sturm und Drang’.

Landschap heeft het als thema in de schilderkunst lange tijd moeilijk gehad om als volwaardig beschouwd te worden, deels omdat het te speels omging met de wetten van het perspectief die zo bepalend waren geweest voor het ontstaan van de Westerse schilderkunst. Ook werd het landschap in de Moderne Tijd aanvankelijk ingekapseld in de classificatiedrift van de wetenschappers, de cartografen en de wereldzeevaarders. Dat stond echter lijnrecht tegenover het gevoel van desoriëntatie en pure sensatie die men ervoer in het verloren lopen, in het overweldigd worden door het grootse en de sublieme natuur. De schilderijen van Greet Van Autgaerden zijn geen “vensters op de wereld”, geen membranen die tussen de ik en de wereld staan om het chaotische van de natuur te ordenen op het platte vlak dat werkt als een scherm. Neen, haar werken zijn rechtstreekse manifestaties, of emanaties, van de natuur op het platte vlak van het doek.

In een goed schilderij is er eerder tijdsverloop dan bevriezing van tijd. De wereld wordt er in weergegeven, zowel in haar temporele als ruimtelijke veranderlijkheid. De introductie van een tijdsdimensie in het werk (een gevolg van enerzijds de zichtbare aaneenschakeling van beslissende keuzemomenten in het creatieproces en anderzijds onze reconstruerende, forensische blik) zorgt voor een onuitputtelijkheid van de dingen en creëert de mogelijkheid om steeds opnieuw en anders te kijken.

Bovenal gaat het werk van Greet Van Autgaerden, voor mij, over de huid van het schilderij. De sporen die penselen, palletmessen, vodden, handen of vingers op het canvas achterlaten transformeren het tot landschap an sich. De schaal van sommige doeken maakt het zelfs mogelijk om er als het ware in te stappen of in te verdwalen, net zoals Alice door een spiegel in een andere wereld kon stappen.

Hans Martens, april 2016